Eenzaamheid en scheiding: waar eenzaamheid begint

De meeste mensen denken dat eenzaamheid na een scheiding begint. Dat is een misvatting. De werkelijke eenzaamheid begint vaak maanden, soms wel jaren voordat iemand daadwerkelijk vertrekt. En die eenzaamheid heeft gevolgen. Eenzaamheid beïnvloedt niet alleen je gevoel en je stemming,  maar ook hoe je brein functioneert. 

Herkenbaar?

Het gevoel onzichtbaar te zijn

Je zit samen aan tafel, maar je ziet elkaar niet. De een vertelt iets, de ander luistert niet echt. Dit gevoel van onzichtbaarheid is misschien wel het meest kenmerkende gevoel voorafgaand aan een scheiding. Je bent fysiek aanwezig, maar emotioneel compleet afwezig voor elkaar. 

De constante alertheid

Je bent voortdurend op je hoede. Wat zeg ik? Hoe reageert hij of zij? Kan ik dit wel vragen? Die spanning wordt normaal. Je loopt op eieren in je eigen huis, in je eigen relatie. Je bent moe, maar je kunt niet ontspannen. Je brein staat constant aan.

Het gemis van verbinding

Er is iemand naast je, maar je voelt je alleen. Sterker nog: je voelt je eenzamer dan wanneer je echt alleen zou zijn. Je verlangt naar contact, naar gezien worden, naar erbij horen – maar het lukt niet meer. Niet met deze partner. De fysieke nabijheid maakt het gemis alleen maar pijnlijker.

De twijfel aan jezelf

Ben ik het probleem? Wat kan ik doen? Wil ik te veel? Die stemmen in je hoofd worden luider. Je begint aan jezelf te twijfelen, aan je waarneming, aan je waarde. Misschien ben jij degene die onredelijk is.

De schaamte

Je schaamt je voor de situatie. Naar buiten toe is alles oké, maar thuis is er niets meer. Je durft er niet over te praten. Niet met vrienden, niet met familie. Want toegeven dat je relatie niet werkt, is toegeven dat je gefaald hebt. 

Wat gebeurt er in je brein?

Ons brein werkt door het herkennen van patronen. Elk menselijk brein heeft een aantal basispatronen nodig om goed te kunnen functioneren. Eén van die cruciale patronen is: ik hoor erbij, ik word gezien, ik ben verbonden.

Wanneer dit patroon langdurig wordt verstoord, en dat gebeurt in een relatie die richting scheiding gaat, gaat je brein in alarmmodus. Het interpreteert dit als een existentiële bedreiging. Dat is niet zo gek. Vroeger, in onze evolutionaire geschiedenis, betekende uitgestoten worden uit de groep namelijk de dood.

Waarom je zo alert bent

Die constante alertheid? Dat is je brein dat probeert gevaar te voorspellen en te voorkomen. Het scant voortdurend de situatie: is het veilig? Word ik geaccepteerd? Moet ik oppassen? Je brein probeert het patroon van verbinding te herstellen door hyper-oplettend te zijn. Maar het werkt niet. Het maakt je alleen maar uitgeput.

Waarom je aan jezelf twijfelt

Wanneer het patroon ‘ik hoor erbij’ verstoord is, zoekt je brein naar een oplossing. Als dat niet lukt, dan tenminste een verklaring… En de makkelijkste verklaring? Er is iets mis met mij. Want als het aan jou ligt, kun je het misschien nog oplossen. Als het aan de ander ligt, of aan de relatie zelf, heb je geen controle. Je brein kiest voor de illusie van controle boven de realiteit van machteloosheid.

Waarom eenzaamheid in een relatie erger is

Eenzaamheid binnen een relatie is destructiever voor je brein dan echt alleen zijn. Want alleen zijn triggert het patroon: ik ben alleen, ik moet verbinding zoeken. Maar eenzaam zijn terwijl er iemand naast je ligt, triggert een ander patroon: er is iets fundamenteels mis, ik ben niet goed genoeg voor verbinding. Dat tweede patroon is giftig. Het ondermijnt je zelfbeeld op een dieper niveau dan alleen zijn ooit zou kunnen. Het kan diep eenzaam voelen.

Wat kun je ermee?

Het herkennen van deze patronen is de eerste stap. Wanneer je begrijpt dat je gevoelens niet gek zijn, maar logische reacties van een brein dat zijn basisbehoeften niet vervuld ziet, kun je anders reageren.

• Ten eerste: accepteer dat wat je voelt normaal is. Je brein functioneert precies zoals het geëvolueerd is om te functioneren. Jij bent niet te gevoelig. Je bent niet te veeleisend. Maar ja, je hebt er wel last van…
• Ten tweede: besef dat je brein oplossingen zoekt die niet werken. Meer je best doen, jezelf aanpassen, hopen dat het vanzelf beter wordt – dat zijn strategieën die het patroon van eenzaamheid niet doorbreken. Integendeel, ze versterken vaak het gevoel van machteloosheid.
• Ten derde: herstel verbinding, en begin dan eerst met jezelf. Begrijp jezelf en wat je nodig hebt. Je brein heeft verbinding nodig, maar die hoeft niet per se van je partner te komen. Zoek mensen waar je mee kunt praten. Doorbreek de stilte of de schaamte. 

Relaties met anderen

Soms betekent eenzaamheid oplossen, relaties hebben met andere mensen. Je verbinden rond een ander onderwerp dan je partner kan de vervulling zijn van een behoefte. Lang niet iedereen gaat er zo mee om, maar er zijn mensen die van hun partner verwachten dat die alle andere relaties vervangt: het moet handig zijn voor de vuilnis, lekker in bed, slim genoeg om samen de hypotheek uit te zoeken, leuk op vakantie, en graag ook nog een perfecte ouder… als iemand daar niet aan voldoet (en dat kan bijna niemand!), kun je je teleurgesteld en eenzaam voelen. Een vriendschap buiten je relatie kan de aanvulling zijn die jouw relatie nodig heeft.

Soms betekent eenzaamheid oplossen juist dat je loslaat wat niet meer werkt. Dat je accepteert dat deze relatie niet meer voldoet aan wat je brein nodig heeft om gezond te functioneren. Want blijven in een situatie die je eenzaam maakt, is geen oplossing. Het is uitstel van het herstel dat je brein zo hard nodig heeft.

Signaal

Kortom, eenzaamheid geeft je op allerlei manieren een signaal: dit moet anders, je komt verbinding tekort. Werken aan verbinding, binnen of buiten je relatie, is waar je de oplossing moet zoeken.

Jeannette Rijks

Faktor5

Wil je hulp met eenzaamheid? Kijk eens naar deze Eenzaamheidspecialisten